DUBINSKO TESTIRANJE SALIHBEGOVIĆA IZ NOVE VAROŠI – J2a-FTB39990

𝐆𝐄𝐍𝐄𝐓𝐒𝐊𝐎 𝐏𝐎𝐑𝐈𝐉𝐄𝐊𝐋𝐎 𝐒𝐀𝐋𝐈𝐇𝐁𝐄𝐆𝐎𝐕𝐈Ć𝐀 𝐈𝐙 𝐍𝐎𝐕𝐄 𝐕𝐀𝐑𝐎Š𝐈 (𝐒𝐀𝐍𝐃Ž𝐀𝐊)

𝐀𝐮𝐭𝐨𝐫: 𝐌. 𝐒𝐚𝐥𝐢𝐡𝐛𝐞𝐠𝐨𝐯𝐢ć (𝐍𝐨𝐯𝐚 𝐕𝐚𝐫𝐨š, 𝐒𝐲𝐝𝐧𝐞𝐲)

Laboratorij: FTDNA
Test: Big Y-700
Rezultat: J-FTB39990
Filogenetsko stablo: https://www.yfull.com/tree/J-PF5048/

Porijeklo prezimena Salihbegović iz Nove Varoši je patronimičko i izvedeno je od imena rodonačelnika, Salih-bega Kratovca. On se pominje u zapisima savremenika i u osmanskim dokumentima iz XIX vijeka. Na osnovu opisa jednog događaja prilikom udaje njegove kćerke u familiju Ćulahović iz Pljevalja (prije 1871g,) može se izvesti zaključak da bi godina njegovog rođenja morala biti najkasnije 1825. Autor ovog zapisa ispred njegovog imena upotrebljava zvanje “Šejh”, što može označavati visoku vjersku naobrazbu ili pripadnost nekom od sufijskih redova. Takođe se kaže da je “domorodac”, što u datom kontekstu može označavati osobu koja je u dužem periodu živjela u Novoj Varoši. Nesumnjivo je da je bio vrlo blizak najvišim krugovima gradske vlasti i da je uživao veliki ugled. U šest prvih salnama Bosanskog Vilajeta za kazu Yeni Varoş (1866–1871) pojavljuje se ime Sâlh Bay u upravnom vijeću kaze (Meclis-i İdâre-i Kazâ). Mi ne možemo tvrditi sa apsolutnom sigurnošću da se radi o istoj osobi, ali bi bilo prilično nevjerovatno da njegov savremenik koji opisuje događaje i ličnosti iz tog vremena, a koji je i sam dio upravnih struktura kaze, govori s velikim respektom o Salih-begu Kratovcu, a da ne pominje nikakvu drugu osobu sa istim imenom koja bi bila tako visoko rangirana u upravi kaze.

Salih-beg Kratovac je bio jedan od glavnih pokretača i benefaktora za izgradnju džamije, koja je bila podignuta blizu sadašnje zgrade medrese, a koja je izgorjela tokom ustanka 1875 – 1878. Ostaci ove građevine su postojale sve do završetka Drugog svjetskog rata, kada su tadašnje vlasti koristile preostali građevinski material za izgradnju zgrade osnovne škole. U blizini ove lokacije danas postoji malo vakufsko zemljište sa mezarjem u kojem su se do drugog svijetskog rata ukopavali merhumi porodice Salihbegović.

Nije poznato ko je bila Salih-begova žena, ali se sa sigurnošću može reći da je on, preko neke bračne veze, bio rodbinski povezan sa familijom Hasanagić iz Priboja. Salih-beg je imao tri sina: Jusufa, Mustafu i Ahmeta. Pored pomenute kćerke udate u Plevljima, vjerovatno je da je imao bar još jednu. Najstariji sin, Jusuf je bio oženjen od Iglica (Prijepolje), Mustafa od Hadžibegovića, a Ahmet od Bećiragića iz Nove Varoši. Jusufov mlađi sin, Murat, je poslije Balkanskih ratova 1912g. otišao u Tursku, tamo postao ljekar, oformio porodicu u gradu Edirne i umro mlad. Od kasnijih Salih-begovih potomaka dvojica su bili hafizi: stariji Jusufov sin, hafiz Hajdar i Mustafin sin, hafiz Džemail. Današnji potomci Salih-bega žive u Novoj Varoši, Sjenici (Jusufović i Ćatović), Sarajevu, Beogradu, Istanbulu (Turska), Sidneju i Melburnu (Australija), Bristolu (Engleska), Amsterdamu (Holandija) i u drugim gradovima Evrope i Amerike.

O ranijem porijeklu porodice Salihbegović poznato je da su oni jedan od ogranaka porodice Kratovac i da sasvim sigurno, sa većinom od njih dijele istu Y-haplogrupu (Kratovci iz Nove Varoši i Kratovići iz Prijepolja su testirani kao J2-M172, odnosno J2-PF5008). Drugi ogranak Kratovaca su današnji Mujagići iz Nove Varoši, koje ne treba miješati sa Mujagićima iz Sjenice.

O Kratovcima se u jednom zapisu kaže: “Takođe, skoro svi ovi “Turci” Kratovci svoje prezime imaju po imenu svoje postojbine, sela Kratova u srezu Nova Varoš, gde se nalaze i sada zidine njihovih kuća. Ja pamtim njihov ceo zaselak, gde oni življahu sve do 1875g. a na sedmičnu glavnu bogomolju, petkom, na džumu dolazahu ovde u Novu Varoš i iđahu u Priboj. Ona veća zidina na levoj strani kratovskog potoka biješe han Šaćir-age Kratovca sve do 1875. ljeta. Toga ljeta u avgustu mesecu srpski uskoci “ustaši” spališe isti han i one turske kuće.” Familije koje su tada protjerane sa svojih ognjišta naselili su se u Novoj Varoši i u Prijepolju. Ovi drugi su po dolasku u Prijepolje usvojili prezime Kratović. U istom izvoru se takođe govori da su Turci poslije Svištovskog mira (1791g.) u Kratovu naselili svoje izbjeglice koje će tamo ostati sve do ustanka 1875g. Sasvim je izvijesno da se ovdje radi o Kratovcima.

Analizom historijskih činjenica u vezi sa posljednjim ratom između Osmanskog carstva i Habsburške Monarhije (1788–1791), koji je okončan Svištovskim mirom 1791. g., kao i pregledom izgubljenih teritorija Osmanskog carstva iz kojih su mogli doći ovi muhadžeri, hipotetički je moguće doći i do mogućih tragova o ranijem porijeklu Kratovaca. Odredbama Svištovskog mirovnog ugovora, Austrougarska je dobila grad Oršavu na lijevoj strani Dunava, a od teritorija koje su pripadale Bosanskom ejaletu, tvrđave Cetin, Drežnik, Lapac, Srb, kao i pojas zemljišta pokraj Plitvičkih jezera.

Interesantno je da u znamenitoj zbirci oralne književnosti na Harvard univerzitetu, Milman Parry Collection of Oral Literature, postoji i ep pod nazivom Kratovac Šaban, koji je ovaj istraživač tridesetih godina prošlog vijeka snimio i transkribovao od narodnog pjevača Alibega Begovića iz Bijelog Polja:

“Djeco moja mladi Krajišnici,
Eti onđe Kratovac Šabana,
Pa vi znate Kratovac Šabana,
Junaka ga u svoj Bosni nema…”

Ne zna se da li je ovaj epski lik iz XVII vijeka, koji odlazi “Zadru kamenome” da iz banova ropstva izbavi svog saplemenika Kavrajić Aliju, zasnovan na historijskoj ličnosti, niti da li je on imao kakve veze sa Kratovcima koji su kasnije naselili Sandžak. Za kraj, treba reći da ova saznanja i pretpostavke o porijeklu porodice ni u kom slučaju nisu konačne i da buduća istraživanja treba usmjeriti u pravcu otkrivanja i prevođenja osmanskih dokumenata kao i na usmjerenom genetskom testiranju novih uzoraka.

Mutacija J-FTB39990 je nastala prije 5.450 godina kada se odvojila od uzvodne grane PF5048. Zadnji zajednički predak ove mutacije je živio prije nekih 2.550 godina. Salihbegovići u lokalnm bazama podataka nemaju bližih genetskih rođaka. U svjetskim bazama podataka postoji samo još jedna testirana osoba iz Iraka koja pripada ovoj terminalnoj grani. Ispod uzvodne grane PF5048 postoje testirani uzorci od Iraka, Sirije, Turske i Grčke do Italije (Sardinija), Njemačke, Poljske, Francuske i Velike Britanije.

𝐑𝐞𝐟𝐞𝐫𝐞𝐧𝐜𝐞:
- Subotić, Vojislav. Kazivanja Borisavljevića. Nova Varoš, 1992. g.
- Salname Bosanskog Vilajeta. Kaza Nova Varoš (1866–1871). Muzej Ras Novi Pazar
- Dacić, Nadir. Ulema Sandžaka: Od Berlinskog kongresa do raspada SFRJ (1878–1990). Naucnoistraživački institut "IBN SINA", 2024 g.
- Salihbegović Family Tree. Ancestry.com
- Begović, Alibeg. Kratovac Šaban. Harvard Library, Milman Parry Collection of Oral Literature (snimljeno u Bijelom Polju 1935. g.)